2011 wordt het Jaar van de Vleermuizen
Bericht uitgegeven door de Zoogdiervereniging op zaterdag 1 januari 2011

Niet alleen in Nederland maar in heel Europa wordt 2011 het Jaar van de Vleermuizen. Met een publiekscampagne wil de Zoogdiervereniging aandacht vragen voor deze voor veel mensen onbekende, mysterieuze maar wel beschermde en uiterst nuttige, vliegende zoogdieren. Nederland gaat in 2011 vleermuizen ontdekken!

Elk jaar vraagt de Zoogdiervereniging extra aandacht voor een van de in Nederland in het wild levende zoogdiersoorten. In 2009 was dat de egel en in 2010 het wild zwijn. In 2011 is gekozen voor alle Nederlandse vleermuissoorten. Er komt een publiekscampagne om Nederland de vleermuizen te laten ontdekken.


Gewone dwergvleermuis (foto: Wesley Overman)
En dat is hard nodig. Want met een aantal soorten vleermuizen gaat het niet zo goed en de mens heeft heel veel invloed op de toekomst van vleermuizen. Minstens de helft van de in Nederland voorkomende soorten vleermuizen maakt in meer of mindere mate gebruik van door de mens gemaakte gebouwen als verblijfplaats. Dat kunnen gewone huizen zijn maar ook kerken en forten. Door renovaties, isolatie of sloop verdwijnen veel plekken waar vleermuizen kunnen huizen. En in de huidige bouwstijl is weinig ruimte voor vleermuizen.

Vleermuizen en mensen leven vlakbij elkaar maar dat wil niet zeggen dat mensen ook veel van vleermuizen weten. Veel bewoners en eigenaren merken de aanwezigheid van vleermuizen niet eens op. Meestal veroorzaken ze ook geen overlast. Maar onbekend maakt ook onbemind. Mensen weten niet dat ze met de verkeerde wijze van isoleren vleermuizen schade kunnen toebrengen en ze weten ook niet hoe belangrijk hun tuin kan zijn voor de vleermuizen. En dat is jammer want vleermuizen verlevendigen de leefomgeving van de mens en hebben hun nut bewezen als natuurlijke insectenverdelgers. Een watervleermuis vangt bijvoorbeeld zo’n 3.000 muggen per nacht. Alle Nederlandse vleermuizen zijn insecteneters. In Amerika worden in droge gebieden maatregelen genomen om de vleermuispopulatie in stand te houden, om insectenplagen te voorkomen.

Bovendien zijn alle vleermuizen, van de veel voorkomende gewone dwergvleermuis tot de zeer zeldzame ingekorven vleermuis en alles wat daar tussen zit, zwaar beschermd door Nederlandse en Europese natuurwetten. En niet voor niets, vleermuizen vervullen een unieke rol in het ecosysteem.

Hoogtepunten van het ‘Jaar van de Vleermuizen’ worden een zoektocht naar kolonies in het voorjaar (het Sunrise survey) en de groots aangepakte ‘Nacht van de Vleermuis’ aan het einde van de zomer. Daarnaast wordt op andere wijzen de kennis over en het enthousiasme voor de vleermuizen vergroot. Zo komt er een tijdelijke webcam, een folder met tips over de vleermuisvriendelijke tuin en een themadag over vleermuizen.

En de vleermuizen zelf? Die zitten nu in hun winterslaap en merken pas in het voorjaar als ze daaruit ontwaken dat het hun jaar is geworden.

Tekst: Herman Limpens en Eric van Kaathoven, Zoogdiervereniging
Foto: Wesley Overman

This post has been edited by Sprógur on 18-01-2011, 08:39:37

Cool vleermuizen! Goerde keuze dus!
Wij zijn lid van de national geographic en in oktober stond dit zorgelijke artikel er in:

http://magazine.nationalgeographic.nl/2010/11/23/sluipmoord/

Erg zielig, want het verspreid snel, zeker omdat ze zo dicht op elkaar leven.
Dus zeker iets om bij stil te staan in het jaar van de vleermuis!
Al is dit in amerika!

ja vleermuizen zijn leuk, en schattig.
wij hebben er hier ook 3 rond vliegen.
ik noem ze betty, van betty the bat uit ferngully een tekenfilm.
in de zomer en na zomer dagen vind ik ze het geweldig om naar die beestje te kijken hoe ze vliegen zo knap.

Hier vliegen ze 's avonds ook.

Goed zo!

Moet wel zeggen, hier hebben we ze in de bunker zitten en als wij in schemer de weide wille verlaten zijn ze vrij agressief..ze moeten mij steeds hebben en heb weleens moeten rennen hoor. Ze doen niets, maar voel me niet prettig, haha
Ze vliegen vooral boven een bepaalde plek op de weide en als wij daardoor lopen vliegen ze met zn tweetjes enorm laag boven rondjes mn hoofd..ben er doosbenauwd voor..mss toch maar eens andere shampoo nemen

Kim misschien trek je muggen of zo aan en daar om moeten de vleermuizen jou hebben.

Beleef de winter
Bericht uitgegeven door Vogelbescherming Nederland op zondag 2 januari 2011

Wie een kijkje neemt in zijn eigen winterse achtertuin, zal zien dat er nu vanwege de kou heel wat vogels zitten. Wat die vogels daar precies doen is nu van wel heel dichtbij te bekijken. Via de site Beleef de Winter van de Vogelbescherming kan iedereen de komende wintermaanden meegenieten van het leven op en rond de voedertafel.


Boomklever (foto: Ruud van Beusekom)
Vogelbescherming Nederland heeft, ergens in Nederland, een tuin omgetoverd in een waar vogelparadijs met vijver, voedertafel en houtstronken. Met behulp van vier infraroodcamera’s kan iedereen dag en nacht mee kijken met de vogels in deze koude wintermaanden.
Het koude winterweer van de afgelopen weken zorgt er voor dat veel vogels juist nu de tuinen op zoeken. Hier vinden ze het voedsel en de veiligheid die ze nodig hebben om de barre winteromstandigheden te overleven. Vanwege de kou hebben de vogels honger, waardoor er opstootjes ontstaan rond de voedertafel. Een spectaculair gezicht!

Ook zullen er door de kou vermoedelijk soorten te zien zijn die zich normaal gesproken minder snel in een achtertuin laten zien. Zo zijn er al een sperwer en bosuil in de buurt gesignaleerd. Vogelliefhebbers hopen dat de bosuil 's nachts wat komt drinken uit de vijver.

Op de site van Beleef de Winter is een webloghouder actief, die dagelijks vragen van de kijkers beantwoordt. Ook helpt hij de bezoekers van de site met het herkennen van vogels en zullen er op het forum onderzoekjes worden gestart. De hoogtepunten van de dag worden verwerkt tot filmpjes, die ook te zien zijn op www.beleefdewinter.nl.

Beleef de Winter is het vervolg op het succes van Beleef de Lente. De webcams in de vogelnesten trokken afgelopen seizoen maar liefst één miljoen kijkers. Ook komende lente gaan deze camera’s weer aan.

Tekst: Marieke Dijksman, Vogelbescherming Nederland
Foto: Ruud van Beusekom

Soortbeschermingsplan bruinvis in voorbereiding
Bericht uitgegeven door de Zoogdiervereniging op dinsdag 4 januari 2011

Hoe staat het met de bruinvissen in Nederland en welke beschermingsmaatregelen zijn nodig? Om de bescherming van de bruinvis te waarborgen, wordt een soortbeschermingsplan opgesteld. Indien u zich bij deze zeedieren betrokken voelt, wordt ook uw inbreng gevraagd.

Op verzoek van het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I) wordt er gewerkt aan een nationaal soortbeschermingsplan voor de bruinvis (Phocoena phocoena). Het doel hiervan is te beschrijven hoe Nederland de bruinvis in een gunstige staat van instandhouding wil brengen.


Bruinvis (foto: Richard Witte van den Bosch)
In de gehele Noordzee komen enkele honderdduizenden bruinvissen voor, een klein deel daarvan, enkele tienduizenden dieren, leeft in de Nederlandse wateren. Om de paar jaar wordt de staat van de bruinvis geëvalueerd. Op dit moment is de staat van de bruinvis beoordeeld als ‘matig ongunstig’. De redenen daarvoor zijn vooral zorgen over bijvangst, de leeftijdsopbouw en de effecten van (de aanleg van) windparken. De omvang van de populatie is op dit moment geen directe zorg.

Tijdens het opstellen van het beschermingsplan zal de huidige situatie ten aanzien van de bruinvis zo precies mogelijk worden geschetst en beoordeeld. Daarbij zal ook een inventarisatie gedaan worden van bedreigingen waaraan deze walvisachtige blootstaat.

Voor de opstelling van het beschermingsplan wordt nadrukkelijk contact gezocht met betrokken partijen die in de dagelijkse praktijk met het plan te maken krijgen, of die over relevante kennis en expertise omtrent de bruinvis beschikken. Zo nodig zullen in overleg met betrokken partijen maatregelen worden opgesteld, waarmee het voortbestaan van de bruinvis wordt gewaarborgd.

De inbreng van betrokken maatschappelijke partijen moet zorgen voor een plan dat kan bogen op draagvlak. Een beschermingsplan op maat waarin de professionele sectoren en de natuurbeschermers zich kunnen vinden.

U voelt zich wellicht betrokken bij deze zeezoogdieren. U kunt in dat geval per e-mail contact opnemen met de schrijvers, Kees Camphuysen en Marije Siemensma via soortbeschermingsplan_bruinvis@minlnv.nl.

Namens de schrijvers en het Ministerie van EL&I hartelijk dank voor uw inbreng.

Tekst: Kees Camphuysen en Marije Siemensma
Foto: Richard Witte van den Bosch, Zoogdiervereniging

Waterspreeuwen zijn geen spreeuwen
Bericht uitgegeven door SOVON Vogelonderzoek Nederland op dinsdag 4 januari 2011

Een van de mooiste parels van het winterhalfjaar is de waterspreeuw. Bijna iedere winter duikt er wel eentje ergens op in ons land, maar waar en wanneer is elk jaar weer spannend. Een ding is zeker, hij komt alleen maar voor bij water. Momenteel verblijven er niet een, maar zelfs twee waterspreeuwen in de Amsterdamse Waterleidingduinen.


Zwartbuikwaterspreeuw (foto: Thomas Kraft)De waterspreeuw is helemaal geen familie van de spreeuw. Hij lijkt er zelfs niet eens op. De waterspreeuw is geheel donkerbruin met een grote witte keelvlek. Hij is zeer sterk afhankelijk van water en is dan ook altijd bij of in het water te vinden. De waterspreeuw heeft een voorkeur voor stromende beekjes, watervallen en waterpartijen met veel stenen waar hij al duikend, zwemmend en onder water lopend zijn voedsel vindt. Zeer kenmerkend voor de waterspreeuw is het voortdurend door de poten buigen.
In ons land kunnen twee soorten waterspreeuwen voorkomen, de zwartbuikwaterspreeuw en de roodbuikwaterspreeuw. De zwartbuikwaterspreeuw komt van nature voor in Noord-Europa en grote delen van Frankrijk. De roodbuikwaterspreeuw is broedvogel van Brittannië, Ierland, Midden-Europa en België. De waterspreeuwen die in de winter in ons land voorkomen zijn hoofdzakelijk zwartbuiken. Zo heel af en toe broeden waterspreeuwen in ons land, zoals in in Zuid-Limburg, dat betreft dan echter meestal roodbuiken. Het laatste broedgeval dateert al weer van heel wat jaren terug, hoewel er soms in het voorjaar meerdere exemplaren in zuidelijk Limburg bij elkaar gezien worden. Dit zijn dan mogelijk broedvogels van net over de grens in België.

filmpje waterspreeuw
Zwartbuikwaterspreeuw in de Amsterdamse Waterleidingduinen
In de Amsterdamse waterleidingduinen verblijven al wekenlang twee zwartbuikwaterspreeuwen die inmiddels door vele vogelaars bezocht zijn. Andere plekken waar met enige regelmaat waterspreeuwen zijn gezien, zijn de beken en sprengen in de buurt van Arnhem en op de Veluwe. Enigszins verrassend was de zwartbuikwaterspreeuw die eind vorig jaar gezien werd op Terschelling.

Tekst: Harvey van Diek, SOVON Vogelonderzoek Nederland
Foto: Thomas Kraft, creatice commons licentie
Video: SEE9779, Youtube

Ik vind dat zulke leuke vogeltjes ik heb ze in Oostenrijk veel gezien zo grappig.

Inger, ik geniet weer van jouw natuurberichten!

Reuze meerval aan zeezijde Haringvliet
Bericht uitgegeven door Stichting RAVON op woensdag 5 januari 2011

Op donderdag 30 december rond 13.00 uur spotte een groepje vogelaars, waaronder Annemarie van Diepenbeek van RAVON, een gestrande meerval van maar liefst 1,95 meter lengte aan de zeezijde van de Haringvlietsluizen. Het dier bevond zich in een drooggevallen geul bij De Kwade Hoek, op het Zuid-Hollandse Goerree-Overflakkee. De meerval is de grootste Nederlandse zoetwatervis. De soort is beschermd volgends de Flora- en faunawet en opgenomen in de Conventie van Bern.

Normaal gesproken worden meervallen (Silurus glanis) niet aangetroffen aan de zeezijde van het Haringvliet omdat het water daar te zout is. Het aangetroffen exemplaar is hier zeer waarschijnlijk terecht gekomen tijdens het spuien van zoetwater vanuit het Haringvliet naar de Noordzee.


Gestrande meerval bij Haringvliet (foto: Jeanne Soetens )
De Haringvlietsluizen voeren zo’n dertig procent van het rivierwater uit Nederland af naar de Noordzee. Hiervoor worden de sluizen tweemaal per dag, tijdens eb, geopend. Zoetwatervissen, zoals de aangetroffen meerval, kunnen hierdoor verrast worden en in zee belanden. De meerval moet diezelfde ochtend, toen het water zijn laagste stand bereikte, in de geul gestrand zijn. In eerste instantie leek de meerval dood te zijn, na besprenkeling met water begonnen de kieuwen echter te bewegen. Later op de dag is het dier door andere voorbijgangers met behulp van een groot net teruggebracht naar het water, en weggezwommen. Achteraf gezien was het beter geweest om de meerval aan de rivierzijde van het Haringvliet terug te zetten. In zout water heeft deze zoetwatervis weinig kans om te overleven.


Meerval, close-up (foto: Annemarie van Diepenbeek)De (Europese) meerval wordt de laatste jaren steeds vaker in de Nederlandse rivieren aangetroffen, maar individuen zo groot als dit exemplaar zijn zeer zeldzaam. Zo werd op 23 mei 2007 in de Maas bij Linne een meerval van twee meter lengte en een gewicht van 65 kilogram gevangen. Dieren van dit formaat moeten de respectabele leeftijd van 20 tot 30 jaar bereikt hebben.
Het teruggedraaide 'kierbesluit': géén weg terug
De gestrande meerval illustreert de problematiek van het thans afgesloten Haringvliet. De Haringvlietdam beperkt enerzijds de migratiemogelijkheden voor trekvissoorten als zalm en paling die vanuit zee het zoete water op willen trekken om zich voort te planten of op te groeien. Deze vissen richten zich op zoetwaterstromen en worden door de aanwezigheid van de Haringvlietdam en het onnatuurlijke spuiregime in hun optrek belemmerd. Hiernaast zorgt de dam voor een harde scheiding van zoet en zout water waardoor zoetwatervissen die zich in de buurt van de spuikokers begeven het risico lopen in zout water terecht te komen. Eenmaal uitgespuid aan zeezijde zijn de overlevingskansen en kansen om terug te zwemmen naar het zoete water gering.

De nieuwe regering heeft het voorgenomen besluit om de sluizen op een kier te zetten (het zogenaamde “kierbesluit”) teruggedraaid, dit tot protest van diverse natuurorganisaties. Ook uit Europa zijn er bezwaren, er zijn immers internationale afspraken gemaakt en investeringen gedaan om de vismigratiemogelijkheden in de Rijn en Maas te vergroten en zo populaties van soorten als zalm en paling weer overlevingsmogelijkheden te geven. Het kieren van de Haringvlietdam, een van de belangrijkste ingangen van deze riviersystemen, is van groot belang voor het slagen van deze gezamenlijke inspanning.

Tekst: Annemarie van Diepenbeek, RAVON
Foto’s: Jeanne Soetens en Annemarie van Diepenbeek (close-up)

Polderkikkers
Bericht uitgegeven door Stichting RAVON op woensdag 5 januari 2011

De provincie Noord-Holland blijkt van groot belang voor de meerkikker. De meerkikker is een kikker die veel in rivierdelta’s en in polders voorkomt. Noord-Holland blijkt een waar eldorado voor deze polderkikker.


Meerkikker (foto: Jelger Herder)Uit een nieuwe analyse van ruim 60.000 waarnemingen blijkt dat meerkikker en rugstreeppad de soorten zijn die zich het meest thuisvoelen in Noord-Holland. Ook reptielen als de ringslang (rond het IJsselmeer) en de zandhagedis (in de duinen) komen relatief veel voor in Noord-Holland.
Het belang van Noord-Holland voor deze soorten is beschreven in de onlangs verschenen Atlas van de Noord-Hollandse amfibieën en reptielen, uitgegeven door Landschap Noord-Holland in samenwerking met RAVON. In de nieuwe atlas staan verspreidingskaarten van alle soorten per kilometerhok. Dit geeft in een oogopslag inzicht in de verspreiding van een soort in Noord-Holland. Ook wordt aandacht besteed aan herkenning, habitat, de belangrijkste gebieden voor de soort, uitgezette populaties, barrières en beheer. Verder wordt de betekenis van Noord-Holland voor reptielen en amfibieën nationaal en internationaal beschreven en bevat de atlas een waarderingskaart die laat zien waar binnen Noord-Holland de belangrijkste gebieden liggen voor reptielen en amfibieën. De atlas is fraai vormgegeven met veel prachtige foto's en kaarten.

Tekst: Raymond Creemers, RAVON
Foto: Jelger Herder, Digital Nature

OPINIE: Natuurbeleid kabinet maakt Nederland ongelukkiger
Bericht uitgegeven door Vogelbescherming Nederland op vrijdag 7 januari 2011

Het natuurbeleid van het kabinet Rutte is een aanfluiting voor dier en mens. Nederland wordt niet alleen minder leefbaar voor een lange lijst plant- en diersoorten, maar ook voor mensen. Dat is een consequentie van het rigoureuze en kortzichtige bezuinigingsbeleid op natuur die Rutte cs niet hebben overzien.


Vogelaars (foto: Martin Hierck)Natuur is bij het huidige kabinet de absolute verliezer. Met een megabezuiniging van veertig procent op een toch al zeer schamel budget, een regeerakkoord dat vooral natuurplannen schrapt en een staatssecretaris die de indruk wekt eigenlijk nog rigoureuzer aan de slag te willen gaan. Dat dit ernstige gevolgen heeft voor vogels en natuur in Nederland en zelfs deels daar buiten (voor bijvoorbeeld trekvogels en trekvissen) behoeft weinig betoog.
Nederland doet het in vergelijking met andere landen al slecht: doelstellingen op het gebied van behoud van soorten en natuursystemen zijn bij lange na niet gehaald. Bijzondere vogelsoorten hollen in aantallen hard achteruit. Vorig jaar wees de werkgroep Leefomgeving en Natuur, die in het kader van de Brede Heroverweging naar bezuinigingen op natuur moest zoeken, er nog op dat het met de natuur slecht gesteld is en dat bezuinigingen tot verdere verslechtering zullen leiden. Voor het huidige kabinet is dit alles echter geen reden om een tandje bij te zetten. De afbraak van de natuur door dit kabinet kan dus niet anders dan bewust beleid zijn.

Het lijkt echter onwaarschijnlijk dat het kabinet met dit beleid bewust de bewoners van ons land ongelukkiger wil maken. Toch zal dat één van de consequenties zijn. Vogelbescherming heeft vorig jaar in samenwerking met Motivaction een zeer uitgebreid onderzoek uitgevoerd. Daaruit blijkt hoe belangrijk het doorbrengen van vrije tijd in de natuur voor mensen is: slechts zes procent geeft aan nooit iets in de natuur te doen. Men geeft aan van vogels en natuur te genieten door rust, geluid, schoonheid. Natuur en vogels dragen wezenlijk bij aan het welbevinden, het geluk zo u wilt, van miljoenen Nederlanders.

Het beeld van het Motivaction onderzoek staat niet op zichzelf, vele onderzoeken bevestigen dit. Of zoals het toenmalige Ministerie van LNV het in 2007 verwoordde: “Er is een directe relatie tussen de hoeveelheid groen in de woonomgeving en de gezondheid van mensen. Meer en mooier groen maakt mensen rustiger en stimuleert beweging.”

Het kabinet Rutte investeert in infrastructuur en bezuinigt draconisch op natuur. Hierdoor verschraalt ons land, zowel het leven rondom ons als de kwaliteit van ons eigen leven. Voor Vogelbescherming reden genoeg om dit kabinet terug te fluiten. Laat al die miljoenen mensen voor wie natuur en vogels een wezenlijk onderdeel van hun leven vormen het kabinet terugfluiten en vogels, natuur en mensen een toekomst geven.

Tekst: Kees de Pater, Vogelbescherming Nederland
Foto: Martin Hierck, Vogelbescherming Nederland

solatie kan funest zijn voor vleermuizen
Bericht uitgegeven door de Zoogdiervereniging op vrijdag 7 januari 2011

Bij het na-isoleren van spouwmuren kunnen vleermuizen het slachtoffer worden. Echter, alle vleermuizen in Nederland zijn beschermde dieren die niet zomaar verstoord mogen worden. Hoe hiermee om te gaan?

Vanwege het klimaat isoleren veel mensen alsnog hun huizen. Maar het kan zijn dat in de spouwmuren vleermuizen zitten. Bij de Zoogdiervereniging en op andere plekken komen vragen binnen hoe daarmee om te gaan. Het antwoord is niet gemakkelijk maar vleermuisdeskundige Herman Limpens van de Zoogdiervereniging doet een poging.


Vleermuis met isolatieschuim (foto: Rene Janssen)
“Zowel de gewone dwergvleermuis en laatvlieger, als de zeldzamere ruige dwergvleermuis, de gewone grootoorvleermuis en de meervleermuis verblijven regelmatig in spouwmuren. De holle ruimte kan gebruikt worden als paar-, kraam-, of winterverblijf. De groepsgrootte kan variëren van enkele tientallen tot enkele duizenden dieren.


Vleermuis met isolatieschuim (foto: Rene Janssen)
Bij het spouwen bestaat het gevaar dat er belangrijke verblijfplaatsen vernietigd worden, maar ook dat grote groepen vleermuizen gedood worden. Beide gevolgen zijn strafbaar volgens de Flora en Faunawet.

Als een particulier plannen heeft om zijn spouw te isoleren dient hij/zij, volgens deze wet, eerst te onderzoeken of hij vleermuizen in huis heeft. Is dat het geval dan dient hij de volgende maatregelen te nemen:

Het creëren van een alternatieve verblijfplaats in de omgeving van het betreffende huis.
Wachten tot de vleermuis de oorspronkelijke verblijfplaats verlaat en spontaan de alternatieve plek gaat bevolken.
Als de vleermuis het huis niet spontaan verlaat, proberen dit op een te diervriendelijke manier te stimuleren.
Daarna de spouw vullen en afdichten zodat de vleermuis niet kan terugkeren.

Vleermuis met isolatieschuim (foto: Rene Janssen)
De Zoogdiervereniging begrijpt dat er veel van een particulier verwacht wordt en dat het vullen van de spouwmuur op deze manier een ingewikkelde onderneming wordt. Het gevaar ligt op de loer dat de particulier simpelweg het melden en het verplaatsen van de vleermuizen achterwege laat en de spouw rücksichtslos isoleert, met alle negatieve gevolgen voor de vleermuis van dien.

Daarom stellen we ook voor dat de gemeente een leidende rol gaat spelen. Iedere
gemeente zou in kaart moeten brengen waar vleermuizen leven en welke huizen ze als verblijfplaats hebben, zodat het, als er spouwplannen zijn, duidelijk is of er wel of geen actie ondernomen hoeft te worden. Ook zou de gemeente alternatieve verblijfplaatsen moeten aanbieden en de vleermuisverhuizing moeten begeleiden.”

Tekst: Herman Limpens en Erik Kortsen, Zoogdiervereniging
Foto’s: Rene Janssen, Buiten-beeld.nl